روش و نگاه صوفيه در سلوك و تفكيك مراتب دين ) . كشمكش‌هاى سياسى و فكرى شيعه با سنى ، خارجى و مرجئى و جبرى با قدرى ، معتزلى با حشوى و اشعرى ، نزاع اهل حديث و ظاهريه با اهل رأى و قياس ، اصولى با اخبارى و ظاهرى ، نگاه‌هاى متمايز اهل تشبيه و تجسيم با اهل تنزيه و اهل تعطيل نسبت به صفات الهى ، چالش صوفيان و اهل طريقت باطنى با برخى از متشرعان به ويژه محدثان و فقها و نيز طرح انديشه تفكيك و مخالفت با آن در عصر حاضر عمدتا بر محور مسائل فوق بوده و حكايت آن همچنان باقيست . 4 . زمينه‌ها و عوامل پيدايش فرق پژوهشگران پيدايش و توسعه دسته‌بندىهاى مسلمانان را به عوامل مختلف بيرونى و درونى و يا طبيعى و غيرطبيعى و گاه داخلى و خارجى تقسيم كرده ، چنين پديده‌اى را در مجموع ناشى از اسباب متعدد نفسانى ، فكرى ، سياسى ، مذهبى و اجتماعى دانسته‌اند . « 1 » در اينجا تلاش شده تا از ميان اين عوامل ، به عوامل برجسته‌اى اشاره كند كه ظهور و رشد و بالندگى هيچ فرقه‌اى از آنها بىنصيب نبوده و نيست . اين عوامل فراگير به ترتيب اهميت عبارتند از : 1 - اختلاف افكار و سلايق مسلمانان . 2 - زمينه‌ها ، اهداف و تحولات سياسى - اجتماعى . 3 - اختلاف‌پذيرى متون كتاب و سنت و برداشت‌هاى متفاوت از آموزه‌هاى اين دو . 4 - روابط اجتماعى - فرهنگى مسلمانان با صاحبان ديگر اديان و مكاتب .

--> ( 1 ) . براى اطلاع از اين عوامل بنگريد به : 1 - مقدمه تاريخ المذاهب الاسلامييه ؛ تأليف ابو زهره ، 2 - مدمه كتاب تاريخ علم كلام ، نوشته شبلى نعمانى 3 - مقدمه جلد نخست كتاب بحوث فى الملل و النحل ، تأليف استاد جعفر سبحانى ؛ و نيز مقدمات جلد نخست كتاب فى علم الكلام ، نوشته احمد محمود صبحى .